x

Çalışma Bakanlığı’nın başlattığı ‘hedef sıfır kaza’ kampanyasının ikinci ayı bitti... 13 Mayıs / 12 Temmuz tarihleri arasında 78’i inşaat işçisi olmak üzere en az 353 işçi yaşamını yitirdi

e-Posta Yazdır PDF
Çalışma Bakanlığı’nın başlattığı ‘hedef sıfır kaza’ kampanyasının ikinci ayı bitti...
13 Mayıs / 12 Temmuz tarihleri arasında 78’i inşaat işçisi olmak üzere en az 353 işçi yaşamını yitirdi


Sıfır Kaza kampanyası ile ilgili ilk raporumuzdan hatırlatma: “13 Mayıs günü adı iş cinayetleriyle simgeleşen 3.Havalimanı inşaatında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Mehmet Müezzinoğlu’nun katılımıyla ‘İş Sağlığı ve Güvenliği Hedef Sıfır Deklerasyon’ imza töreni düzenlendi. Geçen bir aylık süreçte Türkiye’nin birçok şehrine giden Bakanlık bürokratları -kopyala yapıştır- açıklamalarını sürdürüyorlar: “AKP döneminde iş kazaları azalıyor”… Bizler de aksine AKP döneminde 20 bine yakın işçinin iş cinayetlerinde yaşamını yitirdiğini, devletin denetim yapmadığını ve çıkardığı yasalarda bile ertelemeler yaptığını, patronların önlem almak şöyle dursun işyerlerinde sorgulanamaz kurallarla bir çalışma rejimi oluşturduklarını, bunun bir iş cinayetleri rejimi olduğunu belirtmiştik. Çözüm için ise önceliğin sendikal örgütlenme özgürlüğü, güvencesiz çalışma biçimlerinin yasaklanması, çalışma saatleri ve barınma gibi birçok unsurun değişmesi gerektiğini kaydetmiş; üretim biçiminin sorgulanmasının altını çizmiştik.”

Kampanyanın ikinci ayındaki gelişmeler...
Çalışma Bakanı başta olmak üzere sırayla bürokratlara kadar aynı nakarat: “AKP iktidara geldiğinde binde 16,6 olan ölüm oranı binde 9,6’ya geriledi. Yani işçi ölümleri yüzde 40 azaldı ve burada bir başarı var”... Bu açıklamaların doğru olmadığını verilen güncel bilgilerden de anlayabiliriz. Örneğin SGK Kurum Başkanı Mehmet Selim Bağlı Kocaeli ziyaretinde şehirde bu yılın ilk altı ayında 22 işçinin yaşamını yitirdiğini belirtiyor ama İSİG Meclisi olarak bizler kısıtlı imkanlarımızla en az 38 iş cinayeti tespit ediyoruz. Benzer şekilde Bakanlık bürokratları yılın ilk altı ayında Manisa’da 8 işçi ve Urfa’da 6 işçi ölümü tespit ettiklerini belirtirken bizler Manisa’da 30 Urfa’da 19 iş cinayeti tespit ediyoruz. Bu veriler Bakanlığın “AKP döneminde iş kazaları yüzde 40 azaldı” söylemine veriler gerçek cevaplardır...

Haziran ayının sonunda Uluslararası inşaat sektörü dergisi ENR’ın (Engineering News Record) müteahhitlerin bir önceki yılda ülkeleri dışındaki faaliyetlerinden elde ettikleri gelirleri esas alarak yayınladığı “Dünyanın En Büyük 250 Uluslararası Müteahhidi” listesi yayımlandı ve 40 Türk inşaat şirketi listeye girdi. Bu duruma Çalışma Bakanı Müezzinoğlu’nun Türkiye’deki Bursa Şehir Hastanesi inşaatında Türkiye’deki yol, köprü vb. projeleri göklere çıkaran konuşması eklenince daha da anlam kazanıyor. İktidarın patronlara vaadi belli, karlarına kar katacak koşulların sağlanması; yani taşeronluk, ucuz işçilik, grev yasakları, iş cinayetleri...

Evet, aradan iki ay geçti...
Bu kampanyanın iki ayında (13 Mayıs – 12 Temmuz arası) en az 353 işçinin yaşamını yitirdiğini tespit ettik...

Diğer yandan sıfır kaza kampanyasının ekseninde inşaat sektörü olduğu açıklanmıştı. Ancak yine bu iki aylık dönemde en az 78 inşaat işçisi yaşamını yitirdi. (Burada bir açıklama yapalım: SGK’dan farklı olarak bizler inşaatlardaki ölümlere yapı işleri kapsamındaki bütün mesleklerdeki değil sadece işkoluna giren ölümleri alıyoruz. Yani yapı işlerine giren ölümlerden belediye, metal vb. gibi diğer işkollarına kaydettiğimiz iş cinayetleri bulunuyor.) İnşaatlarda yaşanan 78 iş cinayetinin 62’sini ulusal ve yerel basından, 13’ünü işçinin yakınlarından / iş arkadaşlarından, 2’sini işyeri hekimleri ve iş güvenliği uzmanlarından 1’ini ise inşaat işkolunda faaliyet gösteren sendikalardan öğrendik...
 
 
Hedef sıfır kaza kampanyasının iki ayında (13 Mayıs – 12 Temmuz arası) inşaatlardaki iş cinayetlerinin nedenlerine bakarsak yüksekten düşmeler ve ezilme/göçükler yüzde 67’sini oluşturuyor. 

Yalnızca iş cinayetlerinin değil, örgütsüz ve kuralsız çalışmanın da işkolu olan inşaat!
Sermaye birikim sürecinin öncelikli sektörü haline gelen inşaat, sayısı ve işçi istihdamı sürekli artan, arttıkça da kuralsız, ucuz ve baskıcı çalıştırmanın, örgütsüzlüğün daha da yaygınlaştığı bir sektör aynı zamanda. 2017 itibariyle bir buçuk milyonun üstünde işçinin olduğu sektörün adı yalnızca iş cinayetleriyle değil örgütsüz ve güvencesiz çalışmayla da anılıyor.

İnşaat sektörü ve istihdam içindeki payı son dönemdeki kısa gerileme dışında giderek artmakta. Ancak sektörün büyümesinin işçiye bir katkısı olmadığı gibi kötü çalışma koşulları daha da artmakta. Toplam istihdamın yüzde 7’sini oluşturan inşaat sektöründe daha çok mevsimsel, sözleşmeli ve kayıt dışı çalışma hakim.

İnşaat işkolu aynı zamanda 1/3 oranla kayıtdışı çalışmanın en yüksek olduğu sektör. Yıllar itibariyle sektörde kayıtdışı istihdam oranında kayda değer bir düşüş yaşanmaması Bakanlığın kayıtdışı çalışmaya karşı başlattığı çalışmaların bir katkısının olmadığı ya da bu çalışmaların işveren teşviklerinin oldukça yoğun olduğu bu sektöre uğramamış olduğunu da gösteriyor. Özellikle kurumsallaşmanın olmadığı küçük şirketlerde inşaat işçilerinin sigortasız çalıştırılması oldukça yaygın bir uygulama.

Üretim artışının olduğu inşaat sektöründeki ücretler tüm meslek gruplarındaki ortalamanın altında. İnşaat işçileri en düşük yıllık ortalama brüt kazanç olan “nitelik gerektirmeyen meslekler” kategorisinde yer alıyor. Daimi iş yapanlarla mevsimlik çalışanlar ve özellikle de kamu ve özel sektörde çalışanlar arasında ciddi ücret farkları var. Ekonomi içerisindeki yeri giderek büyüyen sektörde reel ücretler ise sürekli olarak düşüyor. İnşaat sektöründeki üretkenlik artışının altyapısında ise uzun çalışma saatleri ve esnek çalışma var. İşçiler giderek artan iş yükünün karşılığını, daha az ücret olarak alıyorlar. Bugün için İstanbul’da çalışan bir inşaat ustası ortalama olarak 100 ila 130 TL arası bir yevmiye alıyor. Göçmen işçiler ise bunun çok daha altında, 50-60 TL civarında yevmiye alıyor. Diğer şehirlerde ücretler oldukça düşüyor. 

Pek çoğu mevsimlik çalışan inşaat işçileri hem yılın belirli dönemlerinde sistematik olarak işsiz kalıyor hem de işsizlik sigortasından yararlanma koşulunun son 120 gün kesintisiz çalışmış olmak üzere 3 yıl içinde 600 gün prim ödeme şartı yüzünden işsizlik sigortasından yararlanamıyor.

İnşaat işkolundaki kuralsız çalışma koşulları aynı zamanda çalışma saatlerinin de giderek yükselmesine sebep olmakta. Sektördeki iş kazalarının güvenlik önlemlerinin alınmaması dışındaki önemli nedenlerinden biri de uzun çalışma saatleri ve yoğun çalışma. Yasal azami süre olan 45 saatin üzerinde çalışılan ve turizmden sonra en fazla çalışılan işkolu olan inşaatta, 24 saat çalışmanın olduğu şantiyelerde vardiyaların ortalaması 12 saati buluyor. İnşaatların yapım sürelerinin kısaltılması da işçiler açısından hem iş süresinin kısalması hem de çalışma yoğunluğu açısından büyük bir risk doğurmakta.

İnşaat işçileri çalışma koşullarında olduğu gibi barınma koşulları bakımından da oldukça kötü koşullara mahkum edilmekte. İşkolundaki ölümlerde son yıllarda barınma koşullarına bağlı ölümler ve yaralanmalar da oldukça dikkat çekici. İnşaat işçileri özellikle de özel sektör ve mevsimsel çalışan işçiler inşaat alanının içinde ya da yakınlarında yaşıyor. Baraka, çadır ya da konteynerlarda yaşayan işçiler kimi zaman da inşaatın yaptıkları katlarında elektrik, su, beslenme, lavabo, ısınma problemleriyle karşı karşıya. Çoğu zaman tek göz yerlerde bütün yaşamsal ihtiyaçlarını karşılamak zorunda kalan ve çalıştığı yerde yaşayıp, yaşadığı yerde çalışan işçilerin koşulları Nazi kamplarından farksız.

Bu temel problemlerin yanında yaşam alanları son derece tehlikeli alanlar. İnşaat alanlarında çoğunlukla taşeron şirketlerin eline ve keyfiyetine bırakılan barınma alanlarının denetimi ise neredeyse hiç yapılmıyor. Esenyurt’ta 11 işçinin çadırda ölmesi, Ümraniye’de konteynerda 4 işçinin ölmesi gibi olaylar inşaat işçilerinin barınma koşullarının somut resmidir.

İnşaatlar, Türkiye’de sendikalaşma önündeki yasal ve politik engellerin yanı sıra sektörün kendine has koşulları nedeniyle de örgütlenmenin en düşük olduğu işkolu. 2017 Ocak istatistiklerine göre işkolundaki işçilerin yalnızca yüzde 3’ünün örgütlü olduğu sektörde 43 bin civarı sendikalı işçi var. Sendikalı ve toplu sözleşmesi olan işçilerin çoğu ise kamu sektöründe. Bu demek oluyor ki, özel sektörde sendikal örgütlülük neredeyse yok!

Sendikalaşma anlamında kimi adımların atıldığı işkolunda örgütlü sendikaların sayısında son yıllarda bir sıçrama var. Şu an işkolundaki 9 sendikadan 8’inin örgütlülük oranı yüzde 1’in altında. (2011 sonu itibariyle işkolunda 70’i kamuda, 5’i özel sektörde olmak üzere 75 toplu iş sözleşmesi vardı. Daha yakın tarihli bir ilgiye ulaşamadık.)

Özel sektörde proje temelli ve mevsimlik çalışma biçimi kalıcı örgütlülüğü imkansız hale getiriyor. İşçilerin sabit devam ettiği bir işyerlerinin olmaması şantiyelerde bazen yüzlerce küçük iş ekibinin birlikte çalışmasına rağmen bu ekiplerdeki işçilerin birbirinden bağımsız ve parçalı olmasına neden oluyor. İşçilerin kalıcı bir işyerinde birbiri ile uzun süreli iletişim kuramaması, dayanışma ve örgütlenmenin önünde büyük bir engel oluşturuyor.

Örgütlenme önündeki bir başka engel ise baskıcı ve keyfi bir çalışma rejiminin hakim olduğu inşaatlarda işçilerin sendikalı oldukları için işten atılmaları sebebiyle çoğu zaman sendikal tazminattan yararlanamaması.

Geleneksel bir örgütlenme ve toplu sözleşme modeli ile inşaat işçilerinin örgütlenmesi oldukça zor olmasına rağmen inşaat işçileri son yıllarda işçi sınıfı için önemli örgütlenme deneyimlerine imza attı, önemli eylemler gerçekleştirdi. 2016 yılında en çok kurumsuz hak arama eyleminin yapıldığı işkolu olan inşaat işkolunda 28 eylem yapıldı. Eylem yapan işçilerin başlıca talebi ise ödenmeyen ücretlerdi. Çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve sigortalı olma talebi de inşaat işçilerinin eylemlerinin diğer talepleri.

Geçtiğimiz yıl tüm taşeron işçi eylemlerinin neredeyse yarısını taşeron inşaat işçileri gerçekleştirdi. TOKİ inşaatları da bu eylemlerin gerçekleştirildiği şantiyeler oldu.

Nitel olarak henüz kayda değer bir sıçrama olmasa da taşeron inşaat işçilerinin örgütlenme deneyimlerinde umut vaat eden gelişmeler yaşanıyor. İşyerlerinde azami 45 saat çalışma kuralının uygulanması örgütlenilen kimi yerlerde kazanılan haklardan birisi. Örgütlülük sonucu kazanılan bir diğer önemli alan da işçi sağlığı ve güvenliğinin önemli bir boyutu olan şantiye denetiminin aynı zamanda sendika tarafından da yapılması...

***

Bakanlığın kampanyası dört ay sürecek ve bizim de açıklamalarımız farklı yönleri de ele alarak sürüyor. Bu noktada işçi sendikaları konfederasyonlarından açıkladığımız hususların takipçisi olmalarını tekrar hatırlatıyoruz...

İletişim
Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi

Çalışma Bakanlığı’nın ‘hedef sıfır kaza’ kampanyasının ilk iki ayında yaşamını yitiren 78 inşaat işçisinin isimleri: Arif Marangoz, Mehmet Yılmaz, Cihad Elhamid, Ammar Muhammed Ali, Mehmet Salih Tekşut, Koray Yurtsever, Osman Akgün, Dursun Doğan, Sadık Aktaş, Hüseyin Kartal, Harun İbişoğlu, Emre Sincar, Erol Güzelbahçe, Hakan Arı, Zafer Yıldız, Serhat Şahin, Emre Kocagöz, Hasan İke, Ö.T., Dursun Ercan, Harun Kaya, Hacı Ceylan, Kadir Beser, Nevzat Güneş, Edip Erdoğan, Ferhat Karatop, Hızır Çiçek, İbrahim A., Deniz İşeri, Arif Gökşenli, Savaş Yüksel, Fırat Şahin, Aykut Kocaoğlu, Remzi Altıkulaş, Yiğit Şahin Haykut, Mithat Güner, Şakir Topçu, Şenol Soylu, Ömer Coşkun, Erdoğan Gürtepe, Serkan Arslan, Avni Yağmurlu, İzzet Subaşı, Abdulmuin Gazel Mektebi, Recep Elitaş, Abdullah Çatalbaş, Bünyamin Demir, Mustafa Buğa, Yaşar Erkoç, Ekrem Demirbaş, Cemalettin Uçar, İsmail Gökhan Güven, Emre Toker, Ali Zengin, Sefa Günay, Abdurrahman Özer, Engin Tercalı, Ayhan Yıldız, M.D., Kemal Kılıçoğlu, Kemal Öner, Kasım Akan, Hacı Ahmet Aktaş, Necmettin Maraba, Dursun Güngör, Zülküf Güneş, Emre Temel, Sedat Yavuz, Hamdi Taşkafa, Abdulkerim Ceyhan, Mehmet Can, Mehmet Cankatan, Hamza Gülbahçe, Ali Dal, Caner Gürbüz, Kadir Gürakar, Cemali Yuvka, Bünyamin Aydoğan ve ismini öğrenemediğimiz bir işçi...
 
İlgili Haberler
https://www.alevinet.com/2017/07/20/isig-2-ayda-en-az-353-isci-oldu/
 
http://alinteri.org/sifir-kaza-ama-353-olum.html
 
https://www.artigercek.com/2-ayda-en-az-353-isci-oldu
 
https://www.aydinlik.com.tr/emek/2017-temmuz/sifir-kaza-dediler-353-isci-can-verdi
 
http://www.birgun.net/haber-detay/hedef-sifir-kaza-ydi-son-2-ayda-353-isci-hayatini-kaybetti-170590.html
 
http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/calisma_yasami/784584/_
Sifir_kaza__kampanyasinin_gercek_yuzu__iki_ayda_en_az_353_isci_yasamini_yitirdi.html
 
http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/785898/CHP_li__Agbaba__iktidar_kaza__biz_cinayet_diyoruz.html
 
http://dihaber.pw/TUM-HABERLER/content/view/26939
 
http://direnemek.org/2017/07/20/hedef-sifir-kazaydi-3-ayda-en-az-353-isci-is-cinayetinde-hayatini-kaybetti/
 
http://etha.com.tr/Haber/2017/07/19/emek/isig-iki-ayda-en-az-353-isci-hayatini-kaybetti/
 
https://www.evrensel.net/haber/326810/isig-hedef-sifir-kazaydi-2-ayda-353-isci-yasamini-yitirdi
 
http://www.gazetekritik.com/o-da-gitti-hedef-sifir-demisti-iki-ayda-353-isci-hayatini-kaybetti/19439/
 
http://www.gercekgundem.com/veli-agbaba-hedef-sifir-kazaydi-ama-353-emekci-oldu-284492h.htm
 
https://www.haberler.com/veli-agbaba-hedef-sifir-kazaydi-ama-353-emekci-9853466-haberi/
 
http://ilerihaber.org/icerik/bakanligin-hedef-sifir-kaza-kampanyasinin-2-aylik-bilancosu-353-isci-yasamini-yitirdi-74047.html
 
http://www.istanbulgercegi.com/-hedef-sifir-kaza-kampanyasinin-ikinci-ayinda-en-az-353-isci-hayatini-kaybetti-38688239.html
 
http://www.kizilbayrak2.net/ana-sayfa/sinif/haber/sermayenin-sifir-kaza-hedefi-2-ayda-353-isci-yasamini-yitirdi/
 
http://www.kocaelibarisgazetesi.com/guncel/hedef-sifir-sonuc-353-2-h83800.html
 
https://www.politikyol.com/bakanligin-hedef-sifir-kaza-kampanyasinin-ikinci-ayinda-en-az-353-isci-hayatini-kaybetti/
 
http://sendika52.org/2017/07/isig-hedef-sifir-kaza-kampanyasinin-ilk-iki-ayinda-353-is-cinayeti/
 
http://siyasihaber3.org/calisma-bakanligi-sifir-kaza-kampanyasi-baslatti-iki-ayda-353-isci-yasamini-yitirdi/65572
  
http://haber.sol.org.tr/emek-sermaye/akpnin-hedef-sifir-kaza-kampanyasi-ikinci-ayini-tamamladi-en-az-353-isci-hayatini
 
https://www.sondakika.com/haber/haber-dha-ankara-veli-agbaba-hedef-sifir-kazaydi-ama-353-9853463/
 
http://tanikgazetesi.com/2-ayda-353-isci-oldu/
 
http://www.tekgida.org.tr/Oku/13422/hedef-Sifir-Kazaydi-Son-2-Ayda-353-Isci-Hayatini-Kaybetti
 
http://www.tekgida.org.tr/Oku/13423/Hedef-Sifir-Sonuc-353
 
http://www.vegaste.com/sifir-kaza-diye-yola-cikilmisti-iki-ayda-en-az-353-isci-yasamini-yitirdi/
 
http://www.yurtgazetesi.com.tr/turkiye/o-da-gitti-hedef-sifir-demisti-iki-ayda-353-isci-hayatini-kaybetti-h36746.html
 
 ttp://www.yurtgazetesi.com.tr/genel/hedef-sifir-kazaydi-ama-353-emekci-oldu-h36958.html